ヨルバ語対訳

1. Ìtúmọ̀ “ wa ’an tẹstẹƙsimū bil ’azlām” ni pé “ (Èèwọ̀ sì ni fún yín láti fi àwọn ọfà kékeré mọ ìpín oore àti aburú yín nínú kádàrá yín.” Ìyẹn ni mo túmọ̀ ní ṣókí pé (Èèwọ̀ sì ni fún yín láti yẹṣẹ́ wò). Nínú ìṣe àwọn Lárúbáwá ìgbà àìmọ̀kan wọn ni pé, àwọn náà máa ń yẹṣẹ́ wò fún ìdáwọ́lé wọn àti ìṣẹ̀mí wọn. Wọ́n máa kọ “ṣe é” sára ọfà kékeré kan. Wọ́n máa tún kọ “má ṣe é” sára ọfà kékeré = = kan. Wọn kò sì níí kọ n̄ǹkan kan sára ìkẹta. Wọ́n máa kó ọfà mẹ́tẹ̀ẹ̀ta náà sínú koto ọparun kan. Bí ó bá fẹ́ ṣe n̄ǹkan kan tí ó fẹ́ mọ bí n̄ǹkan náà yóò ṣe rí, ó máa lọ síbi koto ọparun rẹ̀. Ó máa mú ọfà kan jáde nínú mẹ́tẹ̀ẹ̀ta. Bí ọwọ́ rẹ̀ bá ba ọfà “ṣe é”, ó máa lọ ṣe n̄ǹkan náà pẹ̀lú àdìsọ́kàn rẹ̀ pé ó máa dára. Bí ọwọ́ rẹ̀ bá sì ba ọfà “má ṣe é”, ó máa gbé ohun tí ó fẹ́ ṣe jù sílẹ̀ pẹ̀lú àdìsọ́kà rẹ̀ pé kò níí dára. Àmọ́ bí ó bá mú ọfà èyí tí kò kọ n̄ǹkan kan sí lára, ó máa tún un mú. ’Islām sì ṣe èyí ní èèwọ̀. Nítorí náà, ohunkóhun tí wọ́n bá ń lò bí irú èyí, bíi títẹ èèpẹ̀, wíwo ìràwọ̀, fífa tẹ̀sùnbáà, dídábigba, lílo ọ̀san-ìn, dídífá, dída ọ̀pẹ̀lẹ̀, dída ẹ́ẹ̀ẹ́dínógún, lílọ nínú ẹ̀mí, ríríran, síso okùn mọ́ tákáǹdá al-Ƙur’ān àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ láti fi mọ ìkọ̀kọ̀, bíi ohun tó sọnù, ẹni tí ó jalè, ìkángun ìdáwọ́lé àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ tàbí láti fi mọ kádàrá ẹ̀dá, èèwọ̀ ni gbogbo rẹ̀ pátápátá. 2. Ẹ wo ìtọsẹ̀-ọ̀rọ̀ sūrah al-Baƙọrah; 2:173.

1. Ìyẹn nígbà tí ẹ bá fẹ́ rán ẹranko tàbí ẹyẹ láti dọdẹ àti nígbà tí ẹ bá fẹ́ jẹ ẹran tí ó pa fún yín.

1. Kíyè sí i, ìwọ̀nyí ni àwọn májẹ̀mu jíjẹ oúnjẹ àwọn onítírà: (1) Kí oúnjẹ náà jẹ oúnjẹ kan bíi oúnjẹ ojoojúmọ́, oúnjẹ títà, oúnjẹ ìgbéyàwó àti oúnjẹ ìsọmọlórúkọ, oúnjẹ náà kò gbọ́dọ̀ jẹmọ́ ọdún wọn tàbí ìjọ́sìn wọn nítorí pé, ẹ̀sìn ló bí oúnjẹ ọdún, kò sì sí oúnjẹ ọdún tí Allāhu yọ́nú sí àfi oúnjẹ ọdún Ìtúnu Ààwẹ̀ àti oúnjẹ ọdún Adhā (ọdún Ìléyá) gẹ́gẹ́ bí ó ṣe jẹ́ pé, kò sí ẹ̀sìn kan tí Allāhu yọ́nú sí àfi ẹ̀sìn ’Islām; (2) Bí oúnjẹ náà bá jẹ́ n̄ǹkan ẹlẹ́mìí, kí ó jẹ́ pé orúkọ “Allāhu” ni wọ́n fi pa á, kó gbọ́dọ̀ jẹ́ orúkọ mìíràn bíi “ọlọ́run baba” tàbí “ọlọ́run ọmọ” tàbí “ọlọ́run ẹ̀mí mímọ́”; (3) Bí oúnjẹ náà bá jẹ́ n̄ǹkan ẹlẹ́mìí, kò gbọ́dọ̀ jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ẹran èèwọ̀ fún mùsùlùmí bí òkúnbete, ẹlẹ́dẹ̀ àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. 2. Kíyè sí i, kò sí ìgbà kan kan tí Allāhu yọ̀ǹda fún obìnrin mùsùlùmí láti fẹ́ yẹhudi tàbí nasọ̄rọ̄, kódà kí ìwà wọn dára. Ẹnikẹ́ni tí ó bá fi mùsùlùmọ́ ọmọbìnrin rẹ̀ fún yẹhudi tàbí nasọ̄rọ̄, kí ó lọ mọ̀ pé, yìgì ààrin wọn kò ní àlàáfíà, nítorí náà kí ó lọ gba ọmọbìnrin rẹ̀ padà, wọn ìbáà ti bímọ fúnra wọn. Àti pé, ìwà ẹ̀ṣẹ̀ pọ́nńbélé ni ṣíṣe bẹ́ẹ̀. Àmọ́ tí ọ̀kunrin náà bá ti di mùsùlùmí ṣíwájú síso yìgì náà, yìgì síso náà ti ní àlàáfíà. Wàyí, Allāhu yọ̀ǹda fún àwọn ọkùnrin mùsùlùmí láti fẹ́ yẹhudi tàbí nasọ̄rọ̄ lóbìnrin pẹ̀lú àwọn májẹ̀mu wọ̀nyí: (1) Kí ó jẹ́ lábẹ́ ìjọba ’Islām, kò gbọ́dọ̀ jẹ́ lábẹ́ ìjọba kèfèrí nítorí pé, lẹ́yìn tí ìjọba ’Islām dìde ni ’Islām tó yọ̀ǹda fífẹ́ àwọn onítírà obìnrin; (2) Òfin ’Islām ni wọ́n máa lò lórí ìsoyìgì àti èso yìgì; (3) Obìnrin nasọ̄rọ̄ náà kò gbọ́dọ̀ jẹ́ alákitiyan nínú ẹ̀sìn nasọ̄rọ̄; (4) Irú obìnrin náà máa jẹ́ “thamiyyah” ẹni tí ó wá ààbò ẹ̀mí àti dúkìá wá sí orílẹ̀ òfin ’Islām; (5) Kò gbọ́dọ̀ pe àwọn ọmọ rẹ̀ sínú ẹ̀sìn nasọ̄rọ̄; (6) Ní àsìkò ìkọ̀sílẹ̀, bàbá ló ni ọmọ, kì í ṣe ìyá; (6) Nígbà tí kò bá sí obìnrin mùsùlùmí àti ẹrúbìnrin mùsùlùmí nílẹ̀ lọ̀rọ̀ tó kan rírọ́jú fẹ́ àwọn onítírà obìnrin; àti (7) Ìgbéyàwó yìí kò gbọ́dọ̀ jẹ́ láààrin mùsùlùmí lóbìnrin àti onítírà lọ́kùnrin. Èèwọ̀ pọ́nńbélé ni èyí. Kíyè sí i, kò sí ìtakora láààrin āyah yìí àti āyah 221 nínú sūrah al-Baƙọrah. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ẹlẹ́bọ ni àwọn ọ̀sẹbọ àti àwọn onítírà fún pípe ẹ̀dá lẹ́yìn Allāhu, ìyàtọ̀ ààrin àwọn méjèèjì ni pé, àwọn onítírà gbàgbọ́ pé Allāhu rán àwọn Òjíṣẹ́ Rẹ̀ kan níṣẹ́ sáyé, wọ́n sì gbàgbọ́ pé Allāhu sọ àwọn tírà kan kalẹ̀. Àmọ́ àwọn ọ̀ṣẹbọ kò gbàgbọ́ nínú ìwọ̀nyẹn. 3. Ìyẹn ni pé, mùsùlùmí kò gbọ́dọ̀ ti ìpasẹ̀ jíjẹ oúnjẹ onítírà àti fífẹ́ onítírà obìnrin di kèfèrí. Nítorí náà, àwọn n̄ǹkan méjèèjì tí Allāhu ṣe ní ẹ̀tọ́ nínú āyah yìí ló ní àwọn májẹ̀mu, bí bẹ́ẹ̀ kọ́ mùsùlùmí máa padà lòdì sí ìgbàgbọ́ rẹ̀ nípasẹ̀ jíjẹ oúnjẹ àwọn onítírà àti fífẹ́ àwọn onítírà obìnrin.

1. Ẹ tún wo sūrah an-Nisā’; 4:135.

1. Ẹ má ṣe sá fún jíja àwọn òmìrán lógun.

1. Allāhu ṣe ìtẹ̀lé-àṣẹ Rẹ̀ ní ìrọ̀rùn fún àwọn méjèèjì. Èyí ni ìkẹ́ Allāhu lórí àwọn méjèèjì.

1. Ìyẹn ni pé, bí Allāhu bá fẹ́ fi ìyapa-àṣẹ tí wọ́n ṣe gbá wọn mú, má ṣe jẹ wá ní ìyà pẹ̀lú wọn. Àwọn ni wọ́n yapa àsẹ Rẹ, kì í ṣe àwa.

1. Ànábì Mūsā àti arákùnrin rẹ̀ Hārūn - kí ọlà Allāhu máa bá àwọn méjèèjì - kú sórí ìrìn-àjò ológójì ọdún náà. Ànábì Yūṣa‘ - kí ọlà Allāhu máa bá a - ló padà darí wọn wọnú ìlú náà.

1. “sao’ah” túmọ̀ sí ìhòhò, ohun tí ẹ̀dá kò fẹ́ fojú ara rẹ̀ rí. Òkú ti di sao’ah nítorí pé, kò sí ẹni tí ó fẹ́ fojú ara rẹ̀ rí òkú.

1. Ìbàjẹ́ ṣíṣe lórí ilẹ̀ pé oríṣiríṣi. Nítorí náà, àwọn ìbàjẹ́ kan wà tí ó jẹ́ pé pípa ọ̀daràn ni ìjìyà rẹ̀. Bẹ́ẹ̀ sì ni pé, àwọn ìbàjẹ́ kan wà tí ìjìyà wọn kò wọ ipò pípa ọ̀daràn. Nínú ìbàjẹ́ tí ìjìyà rẹ̀ wọ pípa ọ̀daràn ni ó jẹyọ nínú hadīth yìí: عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ -صلى الله عليه وسلم- « لاَ يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ يَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنِّى رَسُولُ اللَّهِ إِلاَّ بِإِحْدَى ثَلاَثٍ الثَّيِّبُ الزَّانِ وَالنَّفْسُ بِالنَّفْسِ وَالتَّارِكُ لِدِينِهِ الْمُفَارِقُ لِلْجَمَاعَةِ ». Láti ọ̀dọ̀ ‘Abdullāh - kí Allāhu yọ́nú sí i -, ó sọ pé, Òjíṣẹ́ Allāhu - kí ìkẹ́ àti ọlà Allāhu máa bá a - sọ pé, “Ẹ̀jẹ̀ ènìyàn tí ó jẹ́ mùsùlùmí kò lẹ́tọ̀ọ́ (kò lẹ́tọ̀ọ́ láti pa mùsùlùmí kan) tí ó ń jẹ́rìí pé “kò sí ọlọ́hun kan tí a gbọ́dọ̀ jọ́sìn fún ní ọ̀nà òdodo àyàfi Allāhu, àti pé dájúdájú Òjíṣẹ́ Allāhu ni mí” àfi nítorí ọ̀kan nínú àwọn n̄ǹkan mẹ́ta (wọ̀nyí): ẹni tí ó ti ṣe ìgbéyàwó rí tí ó lọ ṣe sìná (wọ́n máa lẹ̀ ẹ́ lókò pa), ẹ̀mí (olùpànìyàn) fún ẹ̀mí (ènìyàn tí ó pa) àti ẹni tí ó gbé ẹ̀sìn ’Islām rẹ̀ jù sílẹ̀, tí ó fi ìjọ mùsùlùmí sílẹ̀.” (Muslim àti Bukọ̄riy ló gbà á wá.) Kíyè sí i, ẹni tí ó gbé ẹ̀sìn ’Islām rẹ̀ jù sílẹ̀ fẹ́ gbógun ti gbogbo ìjọ mùsùlùmí, ó sì fẹ́ sọ ara di alákòóbá fún ìran rẹ̀ ni. Nítorí náà, ọ̀ràn rẹ̀ ti wọ ipò ẹni tí ó di ọ̀tẹ̀ mọ́ ìjọba ’Islām lórí ilẹ̀ ’Islām. Pípa ni ìjìyà rẹ̀ láyé. Iná gbére sì ni ìyà rẹ̀ ní ọ̀run.

1. Àtẹ̀gùn ni iṣẹ́ rere tí mùsùlùmí yóò máa ṣe láti fi súnmọ́ Allāhu. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àtẹ̀gùn, nínú èdè, ó lè tún túmọ̀ sí kí ẹnì kan lo ẹlòmíìràn láti súnmọ́ ẹnì kan, kì í ṣe èyí ni ìtúmọ̀ rẹ̀ àti ohun tí wọ́n gbàlérò nínú āyah yìí nítorí pé, ẹ̀sìn kì í ṣe ohun àbáṣe, bí kò ṣe pé ó jẹ́ ọ̀ran-anyàn orí-ò-jorí. Àwọn ọ̀ṣẹbọ di ọ̀ṣẹbọ nípasẹ̀ pé wọ́n ń pe àwọn kan lẹ́ni tí ó gbà pé àwọn ni àtẹ̀gùn sí ọ̀dọ̀ Ọlọ́hun. Nínú ẹ̀sìn, iṣẹ́ rere ni àtẹ̀gùn sí ọ̀dọ̀ Allāhu, kì í ṣe ènìyàn ni àtẹ̀gùn.

1. Nínú Sọhīh bn Hibbān, láti ọ̀dọ̀ Jābir ọmọ ‘Abdullāh - kí Allāhu yọ́nú sí i -, ó sọ pé, mo gbọ́ Òjíṣẹ́ Allāhu - kí ìkẹ́ àti ọlà Allāhu máa bá a -, etí mi méjèèjì yìí ni mo fi gbọ́ ọ, ó sì fi ọwọ́ rẹ̀ tọ́ka sí etí rẹ̀ méjèèjì – “Allāhu máa mú àwọn ènìyàn kan jáde kúrò nínú Iná, Ó máa mú wọn wọnú Ọgbà Ìdẹ̀ra.” Ọkùnrin kan sì sọ fún un pé, dájúdájú Allāhu sọ pé, “ Wọn yóò fẹ́ jáde kúrò nínú Iná, wọn kò sì níí lè jáde kúrò nínú rẹ̀.” Jābir ọmọ ‘Abdullāh sọ pé, “Dájúdájú ẹ̀ ń sọ ọ̀rọ̀ àdáyanrí di ọ̀rọ̀ gbogbogbò. Āyah yìí wà fún àwọn aláìgbàgbọ́ (ní àdáyanrí). Ẹ ké ohun tí ó ṣíwájú rẹ̀. Lẹ́yìn náà, ó ké āyah 36 mọ́ āyah 37. “ Ti àwọn aláìgbàgbọ́ ni.

1. Gígé ọwọ́ olè ní àwọn májẹ̀mu òdíwọ̀n ohun tí olè náà jí, ìbátan ààrin olè náà àti onídúkìá, ibi tí dúkìá náà wà àti ibi tí wọ́n máa gé nínú ọwọ́. Kíyè sí i, gbígbé ìdájọ́ ìjìyà kan dìde lórí ẹnikẹ́ni kò gbọ́dọ̀ wáyé àfi láti ọwọ́ ìjọ́ba ìlú tàbí pẹ̀lú ìyọ̀nda láti ọ̀dọ̀ ìjọba.

1. Àwọn yẹhudi rán ara wọn lọ bá Ànábì - kí ìkẹ́ àti ọlà Allāhu máa bá a - láti bi í léèrè nípa ìdájọ́ onísìná tí ó ti ṣe ìgbéyàwó rí. Wọ́n sì sọ fún àwọn ìránṣẹ́ wọn pé tí Ànábì - kí ìkẹ́ àti ọlà Allāhu máa bá a - bá pe ìdájọ́ rẹ̀ ní kòbókò àti kíkun ojú onísìná ní dúdú láti fi ṣẹ̀sín níta, kí wọ́n tẹ́wọ́ gba ìdájọ́ yẹn. Àmọ́ tí ó bá pe ìdájọ́ rẹ̀ ní lílẹ̀lókòpa, ẹ ṣọ́ra fún un, kí ẹ má ṣe tẹ̀lé e. Ìyẹn ni àlàyé fún “Tí wọ́n bá fún yín ní èyí ẹ gbà á. Tí wọn kò bá sì fún yín, ẹ ṣọ́ra.”

1. Kíyè sí i, tí àwọn onítírà ’Injīl bá lò ó gẹ́gẹ́ bí Allāhu - subhānahu wa ta'ālā - ṣe sọ̀ ọ́ kalẹ̀, dandan ni fún wọn láti tẹ̀lé Ànábì àsìkò yìí, Ànábì Muhammad - kí ìkẹ́ àti ọlà Allāhu máa bá a -. Nítorí pé, àsọtẹ́lẹ̀ nípa Ànábì Muhammad - kí ìkẹ́ àti ọlà Allāhu máa bá a - kúkú wà nínú rẹ̀. Bí àpẹ̀ẹrẹ, nínú ìwé Johannu 1:19-21, bíbélì sọ pé: (19) Eyi si ni ẹri Johannu, nigba ti awọn Ju ran awọn alufa ati awọn ọmọ Lefi lati Jerusalẹmu wa lati bi i leere pe. Tani iwọ ṣe? (20) O si jẹwọ, ko si sẹ; o si jẹwọ pe. Emi ki i ṣe Kristi naa. (21) Wọn si bi i pe, Tani iwọ ha ṣe? Elijah ni ọ bi? O si wipe Bẹẹkọ, Iwọ ni woli naa bi “ẹni tí à ń retí”? O si dahun wipe, Bẹẹkọ. [Complete Jewish Bible àti New Living Translation Bible. Kíyè sí i, àwọn bíbélì yòókú ti yọ “ẹni tí à ń retí” kúrò gẹ́gẹ́ bí ìṣe wọn.] Nítorí irú àsọtẹ́lẹ̀ wọ̀nyí ló mú kí Waraƙọh ọmọ Naofal, ẹbí ìyáwó àkọ́fẹ́ Ànábì wa - kí ìkẹ́ àti ọlà Allāhu máa bá a - Kọdījah ọmọ Kuwaelid - kí Allāhu yọ́nú sí i -, ṣe gbà pé òun máa tẹ̀lé Ànábì Muhammad - kí ìkẹ́ àti ọlà Allāhu máa bá a - nígbàkígbà tí Allāhu bá rán an níṣẹ́ sí àwọn ènìyàn. Àmọ́ ó kú ṣíwájú àsìkò náà. Síwájú sí i, kàyéfì tí ń bẹ lára àwọn yẹ̀húdí àti nasọ̄rọ̄ ni pé, wọ́n kò yé retí ìmúṣẹ àsọtẹ́lẹ̀ náà. Kódà wọ́n máa ń fi bá àwọn ọ̀ṣẹbọ sọ̀rọ̀ nínú ìwàásù wọn fún wọn. Àmọ́ nígbà tí àsọtẹ́lẹ̀ náà wá sí ìmúṣẹ, ọ̀pọ̀lọ́pọ̀ wọn l’ó gbúnrí. Wọ́n sì ṣàì gbàgbọ́ nínú Ànábì náà - kí ìkẹ́ àti ọlà Allāhu máa bá a -. Èyí ni Allāhu - subhānahu wa ta'ālā - sọ nípa rẹ̀ nínú sūrah al-Baƙọrah; 2:89. Ẹ tún wo ìtọsẹ̀-ọ̀rọ̀ sūrah Yūnus; 10:94.

1. Ìyẹn ni pé, bí ẹ̀yin onítírà bá ń bú àwa onígbàgbọ́ òdodo, tí ẹ bá ń kórira wa nítorí ìgbàgbọ́ òdodo wa nínú Allāhu àti àwọn Tírà Rẹ̀, èébú wa àti ìkórira wa kò burú tó ẹ̀san tí Allāhu san yín láyé tó bẹ́ẹ̀ gẹ́ tí ẹ fi di ẹni ìsẹ́bilé, ẹni ìbínú, ọbọ, ẹlẹ́dẹ̀ àti ẹni tí ń bọ àwọn Ànábì kan tí wọn kò pe ara wọn ní ọlọ́hun, tí wọn kò sì yọ̀nù sí bí ẹ ṣe sọ wọ́n di òrìṣà àkúnlẹ̀bọ. Ọ̀rọ̀ ayé yín àti ọ̀rọ̀ ọ̀run yín sì ti dàrú pátápátá.

1. Ẹ wo ìtọsẹ̀-ọ̀rọ̀ sūrah āli-‘Imrọ̄n; 3:72.

1. Ọ̀wọ́ àwọn wọ̀nyí ni àwọn tí ìpèpè Ànábì Muhammad - kí ìkẹ́ àti ọlà Allāhu máa bá a - dé bá láyé, tí wọ́n sì gbàgbọ́ nínú rẹ̀. Wọ́n sì gba ’Islām. Èyí wà ní ìbámu sí sūrah al-Mọ̄’idah; 5:82-86 àti sūrah āl-‘Imrọ̄n; 3:113 àti 115.

1. Ẹ wo ìtọsẹ̀-ọ̀rọ̀ sūrah al-Baƙọrah; 2:62 àti ìtọsẹ̀-ọ̀rọ̀ sūrah Yūnus; 10:90.

1. Ìyẹn ni pé, àwọn ẹlẹ́ṣẹ̀ lérò pé, àwọn lè máa dẹ́sẹ̀ lọ láì níí ronú pìwàdà, kò sì níí sí wàhálà àti ìyà fún àwọn láyé àti lọ́run.

1. Al-Ƙur’ān pín ìjọ nasọ̄rọ̄ sí méjì; ìkíní ni igun tí àwọn ìròyìn tó wà nínú āyah 82 sí 84 nínú sūrah yìí wà lára rẹ̀. Igun yìí ló máa ń padà gba ’Islām ṣíwájú ọjọ́ ikú wọn. Igun yìí nìkan ló sì máa bá àwa mùsùlùmí wọnú Ọgbà Ìdẹ̀ra, gẹ́gẹ́ bí ó ṣe wà nínú āyah 85 nínú sūrah yìí. Igun kejì ni àwọn nasọ̄rọ̄ tí kò ní àwọn ìròyìn wọ̀nyẹn lára. Igun yìí ló máa ń takú sínú ẹ̀sìn nasọ̄rọ̄ lẹ́yìn tí ọ̀rọ̀ al-Ƙur’ān ti dé etí ìgbọ́ wọn. Igun yìí ló sì máa wà pẹ̀lú àwọn yẹhudi àti ọ̀ṣẹbọ nínú Iná gbére. Àti pé nígbà tí al-Ƙur’ān bá sọ pé “onígbàgbọ́ òdodo wà nínú wọn (ìyẹn ni igun àkọ́kọ), ṣùgbọ́n ọ̀pọ̀lọ́pọ̀ wọn ni òbìlẹ̀jẹ́ (ìyẹn ni igun kejì).” Igun méjèèjì yẹn nìyẹn. Kíyè sí i, igun nasọ̄rọ̄ tó máa wọnú Ọgbà Ìdẹ̀ra kì í ṣe “katolīk” tàbí “ajẹ́rìí” tàbí “àtúnbí” tàbí “sẹ̀lẹ́” tàbí “kérúbù” àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ bí kò ṣe ẹnikẹ́ni nínú ìjọ nasọ̄rọ̄ tí ó bá ṣe bí ó ṣe wà nínú āyah 82 sí 84 nínú sūrah al-Mọ̄’idah yìí.

1. Ẹ wo ìtọsẹ̀-ọ̀rọ̀ sūrah al-Baƙọrah; 2:219. 2. Ẹ wo ìtọsẹ̀-ọ̀rọ̀ āyah 3.

1. Mímú ìbẹ̀rù Allāhu àti ìgbàgbọ́ nínú Rẹ̀ wá ní àsọtúnsọ nínú āyah yìí ń tọ́ka sí lílékún ní ìbẹ̀rù Allāhu, ìgbàgbọ́ òdodo àti iṣẹ́ rere.

1. Tàbí tí ẹ bá wà lórí ilẹ̀ ọ̀wọ̀.

1. Ìyẹn ni pé, ìbéèrè tí ẹ bi Ànábì - kí ìkẹ́ àti ọlà Allāhu máa bá a - léèrè tí ó lè yọrí sí kí Allāhu - subhānahu wa ta'ālā - ṣe ọ̀pọ̀lọ́pọ̀ n̄ǹkan ní ọ̀ran-anyàn fún yín, ohun tí kì í ṣe ọ̀ran-anyàn tẹ́lẹ̀ nínú ẹ̀sìn, Allāhu ti ṣe àmójúkúrò nípa rẹ̀ fún yín. Kò sì níí tipasẹ̀ ìbéèrè yín ṣe àwọn n̄ǹkan náà ní ọ̀ran-anyàn nítorí kí ẹ má baà kó ara yín sínú ìpalára.

1. Ìwọ̀nyí ni orúkọ tí àwọn Lárúbáwá fún àwọn ẹran-ọ̀sìn tí wọ́n yà sọ́tọ̀ fún àwọn òrìṣà wọn. Wọ́n sì ka àwọn ẹran náà kún ẹran òrìṣà.

1. Ìyẹn nígbà tí Ànábì Muhammad - kí ìkẹ́ àti ọlà Allāhu máa bá a - wà nílé ayé ṣíwájú kí ó tó kú. Àmọ́ lẹ́yìn ikú rẹ̀ - kí ìkẹ́ àti ọlà Allāhu máa bá a - kò sí àǹfààní fún ẹnikẹ́ni mọ́ láti kó ẹjọ́ lọ bá a nídìí sàréè rẹ̀. Nítorí náà, ní àsìkò tiwa yìí gbígbé ẹjọ́ lọ sí ilé-ẹjọ́ Ṣẹria ’Islām àti ọ̀dọ̀ àwọn onímọ̀ ’Islām tí wọ́n jẹ́ onisunnah lọ̀rọ̀ kàn. Èyí sì ni àgbọ́yé āyah náà. Ẹ tún wo ìtọsẹ̀-ọ̀rọ̀ fún sūrah an-Nisā’; 4:64 àti sūrah āli-’Imrọ̄n; 3:101.

1. Ìyẹn olùjẹ́rìí méjì láààrin àwọn mùsùlùmí, bí ó bá jẹ́ pé ìpọ́kàkà ikú ká a mọ́nú ìlú. 2. Ìyẹn olùjẹ́rìí méjì láààrin àwọn tí ìrìn-àjò dìjọ pa wọ́n pọ̀, yálà mùsùlùmí tàbí ẹlòmíìràn bí ó bá jẹ́ pé ìpọ́kàkà ikú ká a mọ́ orí ìrìn-àjò.

1. Tàbí “kí àwọn méjì mìíràn nínú ẹbí òkú tí wọ́n lè da ẹrí jíjẹ́ àwọn méjèèjì àkọ́kọ́ nù”.

1. Òfin yìí, òfin àsọọ́lẹ̀ lórí ogún, igun kan nínú àwọn onímọ̀ sọ pé, wọ́n ti pa ìdájọ́ rẹ̀ rẹ́, àmọ́ igun kejì sọ pé, wọn kò pa ìdájọ́ rẹ̀ rẹ́. Àmọ́ sá òfin àsọọ́lẹ̀ lórí ogun lè jẹ́ (1) fífi àsoọ́lẹ̀ pín ogún, èyí sì ti di èèwọ̀ nítorí pé, òfin ogún pípín ti wà nínú sūrah an-Nisā’; 4: 11-12 àti 176 tàbí (2) fífi àsọọ́lẹ̀ yọ̀ǹda àwọn ogún kan fún àwọn tí ogún kò tọ́ sí, èyí ló jẹ́ ẹ̀tọ́ níwọ̀n ìgbà tí àpapọ̀ ọrẹ náà kò bá ti wọ ìlàta ogún.

1. Allāhu Alágbára dí àwọn ọmọ Isrọ̄’īl lọ́wọ́ lórí pípa tí wọ́n fẹ́ pa Ànábì ‘Īsā ọmọ Mọryam - kí ọlà Allāhu máa bá a -. Allāhu kò jẹ́ kí wọ́n rí i kàn mọ́ igi àgbélébùú, kò sì jẹ́ kí wọ́n rí i pa. Èyí wà ní ìbámu sí sūrah an-Nisā’; 4:157. 2. Nínú āyah alápọ̀n-ọ́nlé yìí, Allāhu - subhānahu wa ta‘ālā - sọ nípa àwọn iṣẹ́ ìyanu kan tí Ó fún Ànábì ‘Īsā ọmọ Mọryam - kí ọlà Allāhu máa bá a - ṣe ní àsìkò tó fi jíṣẹ́ fún àwọn ọmọ ’Isrọ̄’īl. Àwọn iṣẹ́ ìyanu náà nìwọ̀nyí; Ìkíní: Ànábì ‘Īsā ọmọ Mọryam - kí ọlà Allāhu máa bá a - sọ̀rọ̀ lórí ìtẹ́ ní òpóǹló. Ìkejì: Ó fi amọ̀ mọ ẹyẹ, ó sì fẹ́ atẹ́gùn sínú rẹ̀, ẹyẹ náà sì fò lọ. Ìkẹta: Ó wo afọ́jú àti adẹ́tẹ̀ sàn. Ìkẹrin: Ó mú àwọn òkú jáde ní alààyè láti inú sàréè, ìyẹn ni pé, ó jí òkú dìde. Iṣẹ́ ìyanu wọ̀nyẹn jẹyọ bẹ́ẹ̀ nínú āyah 110 nínú sūrah yìí, sūrah al-Mọ̄’idah. Ìkarùn-ún: Ó sọ ọpọ́n oúnjẹ ńlá kalẹ̀ láti ojú sánmọ̀, wọ́n sì jẹ oúnjẹ àtọ̀runwá nílé ayé. Ìyẹn wà nínú āyah 114, nínú sūrah yìí bákan náà. Iṣẹ́ ìyanu yìí gan-an ni Allāhu - subhānahu wa ta'ālā - fi sọ sūrah yìí “al-Mọ̄’idah” lórúkọ. Ìkẹfà: Ó máa ń sọ àṣírí ohun tí àwọn ènìyàn rẹ̀ jẹ nínú oúnjẹ àti èyí tí wọ́n gbépamọ́ sínú ilé wọn. Ìyẹn wà nínú sūrah āli ‘Imrọ̄n; 3:40. Èyí ni àwọn nasọ̄rọ̄ tún tìràn mọ́ gẹ́gẹ́ bi ìṣe wọn. Wọ́n sì ń wí pé “Nítorí tí ‘Īsā ọmọ Mọryam la’jú afọ́jú, tí ó wo adẹ́tẹ̀ sàn, tí ó fún ẹyẹ amọ̀ àti okú ènìyàn ní ẹ̀mí, nítorí náà, ìyè wà nínú ‘Īsā ọmọ Mọryam, òun sì ni olúwa àti olùgbàlà nítorí pé, kò tún sí ẹlòmíìràn tó ṣe irú rẹ̀ rí, kódà Muhammad.” Èsì: Ní àkọ́kọ́ náà, al-Ƙur’ān kò sọ pé ‘Īsā ọmọ Mọryam - kí ọlà Allāhu máa bá a - fi agbára ara rẹ̀ ṣe iṣẹ́ ìyanu, bí kò ṣe pẹ̀lú agbára àti ìyọ̀ǹda Ọlọ́hun Ẹlẹ́dàá. Èyí sì ní awẹ́ gbólóhùn “bi’ithnī” tó ń jẹyọ nínú āyah náà. Àti pé awẹ́ gbólóhùn “bi’ithnī” yìí ni Allāhu - subhānahu wa ta'ālā - mú wá ní ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ nínú sūrah ar-Ra‘d; 13:38, sūrah Gọ̄fir; 40:78 àti sūrah al ‘Ani‘ām; 6:34-35. Nígbà tí ọ̀rọ̀ rí báyìí, ti ta ni ògo àwọn iṣẹ́ ìyanu tí ‘Īsā ọmọ Mọryam - kí ọlà Allāhu máa bá a - ṣe, ṣé tirẹ̀ ni tàbí t’Ọlọ́hun? Ọlọ́hun Ẹlẹ́dàá l’Ó ni ògo náà, kì í ṣe ti ‘Īsā ọmọ Mọryam - kí ọlà Allāhu máa bá a -, rárá. Báwo wá ni ‘Īsā ọmọ Mọryam - kí ọlà Allāhu máa bá a - ṣe lè di olúwa nítorí iṣẹ́ tí Allāhu Ẹlẹ́dàá Rẹ̀ fún un ṣe! Bákan náà, àwọn onígbàgbọ́ òdodo tó jẹ́ ọmọlẹ́yìn àwọn Ànábì (aleehim salām) kì í retí iṣẹ́ ìyanu, wọ́n kì í sì bèèrè fún un ṣíwájú kí wọ́n tó mọ Ọlọ́hun Òdodo ní Ọlọ́hun tí a gbọ́dọ̀ máa jọ́sìn fún ní ọ̀nà òdodo. Ẹsẹ ọ̀rọ̀ Ọlọ́hun ti tò wọn lórí ìgbàgbọ́ òdodo wọn àti ìjọ́sìn wọn. Àmọ́ nítorí àwọn aláìgbàgbọ́, àwọn agbọ́mágbà, àwọn ọlọ́kàn-gíga tí wọ́n máa ń gbógun líle ti àwọn Òjíṣẹ́ Ọlọ́hun ní àsìkò olúkùlùkù wọn ni Allāhu - subhānahu wa ta‘ālā - ṣe máa ń fún àwọn Òjíṣẹ́ Rẹ̀ ní àǹfààní iṣẹ́ ìyanu ṣe. Bí ó tilẹ̀ já sí pé kò sí ẹ̀dá tí ìṣẹ̀dá rẹ̀ kì í ṣe iṣẹ́ ìyanu Allāhu, àìláròjinlẹ̀ ènìyàn l’ó tún fi ń wá iṣẹ́ ìyanu mìíràn kiri kí ó tó lè mọ Allāhu ní Ọlọ́hun Ẹlẹ́dàá tí a gbọ́dọ̀ jọ́sìn fún ní ọ̀nà òdodo. Ìdí nìyí tí al-Ƙur’ān alápọ̀n-ọ́nlé fi ń darí wa síbi wíwo àwọn iṣẹ́ ìyanu t’ara wa gan-an, gẹ́gẹ́ bí ó ṣe wà nínú sūrah ath-Thāriyāt; 51:21. “Nínú ara yín gan-an (àmì ìyanu wà nínú rẹ̀). Ṣé ẹ kò ríran ni?” Lẹ́yìn náà, kò fẹ́ẹ̀ sí Ànábì kan tàbí Òjíṣẹ́ kan tí Allāhu rán níṣẹ́, tí Allāhu kò fún ní iṣẹ́ ìyanu kan tàbí òmíràn ṣe, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé irú iṣẹ́ ìyanu bẹ́ẹ̀ máa jẹmọ́ àsìkò àti irú àwọn tí Allāhu - subhānahu wa ta'ālā - rán Òjíṣẹ́ náà níṣẹ́ sí. Ẹ jẹ́ kí a wòye sí àwọn iṣẹ́ ìyanu wọ̀nyí gẹ́gẹ́ bí àpẹ̀ẹrẹ: Al-Ƙur’ān alápọ̀n-ọ́nlé, nínú sūrah Hūd; 11:37 - 48 àti sūrah al-Mu’minūn; 23: 27 - 30, ó fi iṣẹ́ ìyanu kíkan ọkọ̀ ojú-omi rinlẹ̀ fún Òjíṣẹ́ àkọ́kọ́, Ànábì Nūh - kí ọlà Allāhu máa bá a -. Ní àsìkò tí Allāhu - subhānahu wa ta'ālā - kọ́kọ́ pa ilé ayé rẹ́ pẹ̀lú omi ìyanu. Ṣebí ọkọ̀ ojú-omi tí Ànábì Nūh - kí ọlà Allāhu máa bá a - kàn nígbà náà ni Allāhu fi ṣe ìgbàlà fún àwọn onígbàgbọ́ òdodo lásìkò náà. Ànábì Nūh - kí ọlà Allāhu máa bá a - ni ìbá kúkú lẹ́tọ̀ọ́ sí oríkì olùgbàlà aráyé nípasẹ̀ ọ̀kọ̀ ìgbàlà rẹ̀. Àmọ́ a ò lè pè é ní olùgbàlà nítorí pé, pẹ̀lú ìyọ̀ǹda, àṣẹ, ògo àti agbára Allāhu l’ó lò fún kíkan ọkọ̀ ojú-omi ńlá náà àti wíwa ọkọ̀ náà gúnlẹ̀ sí èbúté ayọ̀, láì kọ́ ẹ̀kọ́ kíkan ọkọ̀ ojú-omi àti wíwa ọkọ̀ ojú-omi tẹ́lẹ̀, - Allāhu ’akbar - . Bákan náà, al-Ƙur’ān alápọ̀n-ọ́nlé fi iṣẹ́ ìyanu méjì rinlẹ̀ fún ẹni tí àwọn nasọ̄rọ̄ mọ̀ sí “Àpẹ̀ẹrẹ Ìgbàgbọ́”, Ọ̀rẹ́ Àyò Ọlọ́hun “kọlīlu-llāh” baba-ńlá àwọn Òjíṣẹ́ Ànábì ’Ibrọ̄hīm - kí ọlà Allāhu máa bá a -. Ìkíní: Nínú sūrah al-’Anbiyā’; 21:68 - 69 la ti ka ìtàn nípa bí àwọn ọ̀ṣẹbọ ṣe ju Ànábì ’Ibrọ̄hīm - kí ọlà Allāhu máa bá a - sínú iná ńlá láti gbẹ̀mí rẹ̀. Àmọ́ iná náà di ohun tútù àlàáfíà fún Ànábì ’Ibrọ̄hīm - kí ọlà Allāhu máa bá a -. Ìkejì: Nínú sūrah al-Baƙọrah; 2:260 la ti ka ìṣẹ̀lẹ̀ kan nípa Ànábì ’Ibrọ̄hīm - kí ọlà Allāhu máa bá a - pé, ó pa oríṣi ẹyẹ mẹ́rin, ó gún wọn papọ̀ mọ́ra wọn, ó sọ wọ́n di lúbúlúbú. Lẹ́yìn náà, ó bù ú díẹ̀ díẹ̀, ó sì bò wọ́n mọ́’nú ilẹ̀ ní àyè ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Lẹ́yìn náà, ó bẹ̀rẹ̀ sí pe ẹyẹ kọ̀ọ̀kan pẹ̀lú orúkọ rẹ̀, eegun àti ẹran ara ẹyẹ kọ̀ọ̀kan sì bẹ̀rẹ̀ sí parapọ̀ lójú rẹ̀. Àwọn òkú ẹyẹ mẹ́rẹ̀ẹ̀rin tí ó ti gún kúnná, tí ó sì ti bò mọ́lẹ̀ sì padà sípò aláàyè, - Allāhu ’akbar. - Ṣé ẹ rí i báyìí pé, Ànábì ’Ibrọ̄hīm náà - kí ọlà Allāhu máa bá a - ṣe iṣẹ́ ìyanu. Òun náà jí òkú ẹyẹ dìde? Kódà Ànábì ’Ibrọ̄hīm kò wulẹ̀ mọ ọ̀bọrọgidi kan kan gẹ́gẹ́ bí ‘Īsā ọmọ Mọryam - kí ọlà Allāhu máa bá a - tí ó fi amọ̀ mọ ẹyẹ ti ṣe. Àní sẹ́, Ànábì ’Ibrọ̄hīm - kí ọlà Allāhu máa bá a - kò kúkú ṣẹ̀ṣẹ̀ fátẹ́gùn kan kan sínú àwọn ẹyẹ náà kí wọ́n tó di aláàyè padà. Ànábì ’Ibrọ̄hīm - kí ọlà Allāhu máa bá a - kàn pè wọ́n ní ìkọ̀ọ̀kan, wọ́n sì jẹ́pè rẹ̀. Ti ta ni ògo àti agbára wọ̀nyí bí kò ṣe ti Allāhu - ọba Alààyè -. Lẹ́yìn náà, Ànábì Mūsā - kí ọlà Allāhu máa bá a -, al-Ƙur’ān alápọ̀n-ọ́nlé fi àwọn iṣẹ́ ìyanu kan ròyìn òun náà. Ànábì Mūsā - kí ọlà Allāhu máa bá a - ń lo ọ̀pá rẹ̀ láti fi ṣe àwọn iṣẹ́ ìyanu gẹ́gẹ́ bí ọ̀pá náà ṣe di ejò, tí ejò náà sì kó gbogbo idán kàbìtì-kàbìtì tí àwọn òpìdán Fir‘aon pa kalẹ̀ jẹ kálókáló. Ànábì Mūsā - kí ọlà Allāhu máa bá a - tún fi ọ̀pá yìí pín agbami òkun sí méjì pẹ̀lú àwọn ojú-ọ̀nà gbòòrò láààrin rẹ̀ fún ìgbàlà àwọn ọmọ ’Isrọ̄’īl lọ́wọ́ ìyà Fir‘aon. Ó sì tún fi pa odò náà dé papọ̀ mọ́ra wọn fún ìparun Fir‘aon àti àwọn ọmọ ogun rẹ̀. Bákan náà, Ànábì Mūsā - kí ọlà Allāhu máa bá a - fi burè ẹran ara màálù “baƙọrah” jí òkú díde, gẹ́gẹ́ bí ó ṣe wà nínú sūrah al-Baƙọrah; 2:73. Iṣẹ́ ìyanu yìí gan-an ni Allāhu - subhānahu wa ta'ālā - fi sọ sūrah yìí ní “al-Baƙọrah” - “màálù”. – Sūrah yìí sì tún ni ọgbà ọ̀rọ̀ tó ní ẹsẹ ọ̀rọ̀ (āyah) tó pọ̀ jùlọ nínú al-Ƙur’ān alápọ̀n-ọ́nlé. Gbogbo ìwọ̀nyí kò sọ Ànábì Mūsā - kí ọlà Allāhu máa bá a - di olúwa àti olùgbàlà, tòhun ti bí ó tún ṣe gba àwọn ọmọ ’Isrọ̄’īl là kúrò lọ́wọ́ ìjọba amúnisìn Fir‘aon. Síwájú sí i, ní ti Ànábì wa Muhammad - kí ìkẹ́ àti ọlà Allāhu máa bá a -, Allāhu fún òun náà ní àwọn iṣẹ́ ìyanu kan ṣe, àmọ́ èyí tó ga jùlọ nínú àwọn iṣẹ́ ìyanu náà ni ààbò mímọ́ tí Allāhu fi bo al-Ƙur’ān alápọ̀n-ọ́nlé. Èyí ń jẹ́ iṣẹ́ ìyanu tó ga jùlọ nítorí àwọn ìdí wọ̀nyí: Ìkíní ni pé, gbogbo àwọn iṣẹ́ ìyanu tí Allāhu - subhānahu wa ta‘ālā - fún àwọn Ànábì tó ṣíwájú l’ó ti lọ. Gbogbo àwọn iṣẹ́ ìyanu wọn sì ti di ìtàn gẹ́gẹ́ bí àwọn fúnra wọn ti ṣe di ẹni-ìtàn rere. Al-Ƙur’ān nìkan ni kò níí di ìtàn láéláé. Ìkejì: òǹkà díẹ̀ díẹ̀ ló kúkú gbà fún àwọn Ànábì oníṣẹ́-ìyanu wọ̀nyẹn. Ṣebí tòhun ti àwọn iṣẹ́ ìyanu ‘Īsā ọmọ Mọryam - kí ọlà Allāhu máa bá a - bíi ènìyàn méjìlá ni ọmọ-lẹ́yìn rẹ̀ lójú ayé rẹ̀. Ẹ wo ọmọ-lẹ́yìn púpọ̀ tí al-Ƙur’ān mú wá fún Ànábì Muhammad - kí ìkẹ́ àti ọlà Allāhu máa bá a - lójú ayé rẹ̀. Iṣẹ́ ìyanu wo ni àwọn ènìyàn gbàgbọ́ nínú rẹ̀ tó tó báyìí? Kò sí. Tí mo bá tún wá mẹ́nulé àwọn iṣẹ́ ìyanu tí Allāhu - subhānahu wa ta'ālā - fún Ànábì Muhammad - kí ìkẹ́ àti ọlà Allāhu máa bá a - ṣe, ó máa gba ojú-ewé púpọ̀. Àmọ́ èròǹgbà àwọn aláìmọ̀kan ni pé, nígbà tí wọn kò ti rí àwọn iṣẹ́ ìyanu Ànábì Muhammad - kí ìkẹ́ àti ọlà Allāhu máa bá a - kà nínú al-Ƙur’ān, wọ́n ti lérò pé kò rí iṣẹ́ ìyanu kan kan ṣe, irú èyí tí wọ́n ń wá kiri bí ẹni tí ń wá ìwo ẹṣin kiri. Ẹ lọ ka àwọn tírà lórí rẹ̀. Òdidi tírà ni àwọn onímọ̀ ẹ̀sìn ṣe lórí àwọn iṣẹ́ ìyanu Ànábì Muhammad - kí ìkẹ́ àti ọlà Allāhu máa bá a -. Bákan náà, nínú sūrah Yūsuf; 12: 26 - 27 ni a ti ka ìtàn nípa ọmọ òpóǹló tí òun náà sọ̀rọ̀ lórí ìtẹ́ nígbà tí wọ́n fi ẹ̀sùn ìbàjẹ́ àti ìbani-lórúkọjẹ́ kan Ànábì Yūsuf - kí ọlà Allāhu máa bá a -. Allāhu - subhānahu wa ta‘ālā - sì ṣe àfọ̀mọ́ rẹ̀ níbi ẹ̀sùn náà pẹ̀lú ọ̀rọ̀ ẹnu ọmọ òpóǹló náà. Nítorí náà, kì í ṣe Ànábì ‘Īsā ọmọ Mọryam - kí ọlà Allāhu máa bá a - nìkan ló sọ̀rọ̀ lórí ìtẹ́ ní òpóǹló. Wàyí, kókó ọ̀rọ̀ wa ni pé, iṣẹ́ ìyanu kan kò sọ Ànábì tàbí Òjíṣẹ́ Ọlọ́hun kan di olúwa àti olùgbàlà. Èyí sì ni òdodo ọ̀rọ̀ pọ́nńbélé tí Allāhu - subhānahu wa ta‘ālā - fi rinlẹ̀ nípa àwọn Ànábì Rẹ̀ àti àwọn Òjíṣẹ́ Rẹ̀ (aleehim sọlāt wa salām) fún àwọn tí kò bá fẹ́ tara wọn wọ inú Iná gbére l’ọ́jọ́ Àjíǹde. Ẹ kà á nínú sūrah āli ‘Imrọ̄n; 3:79 - 80.

1. “Hawāriyyūn” túmọ̀ sí àwọn ọmọlẹ́yìn. Ipò tí àwọn Sọhābah àti Ansọ̄r wà sí Ànábì - kí ìkẹ́ àti ọlà Allāhu máa bá a - ni ipò tí àwọn hawāriyyūn wà sí Ànábì ‘Īsā ọmọ Mọryam - kí ọlà Allāhu máa bá a -. Nítorí náà, àwọn ọ̀rọ̀ náà túmọ̀ ara wọn.

1. Ìyẹn ni pé, ọjọ́ náà máa di ọjọ́ ọdún fún ìjọ Ànábì ‘Īsā - kí ọlà Allāhu máa bá a -, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àsìkò tirẹ̀ ti lọ. 2. Ẹ wo ìtọsẹ̀-ọ̀rọ̀ fún sūrah as-Sọ̄ffāt; 37:125.

1. Lórí ìtúmọ̀ “تَوَفَّيْتَنِى فَلَمَّا” (falammọ̄ tawaffaetanī), ẹ wo ìtọsẹ̀-ọ̀rọ̀ sūrah āli ‘Imrọ̄n; 3:55.